Kleine opvoedgewoontes die het risico op diabetes type 2 verkleinen (bij je kind én bij jou)

Je geeft meer door dan genen alleen; ook gewoontes, ritme en manieren van omgaan met stress worden meegenomen.

Je denkt misschien niet meteen aan diabetes type 2 als je nog jonge kinderen hebt. Dat snap ik!

Maar er is een verband met de manier waarop jij opvoedt en de kans op het krijgen van diabetes type 2, dat ik zelf pas later leerde kennen op het moment dat mijn dochter al volwassen was. Dat had ik eigenlijk veel eerder willen weten. Want het gaat niet alleen over wat je eet, het gaat ook over hoe je je voelt en wat voor beweging als ‘normaal’ gezien wordt in de jaren waarin je opgroeit binnen je gezin.

Dit is waar je als ouder echt verschil kunt maken in de rest van het leven van je kind met relatief weinig moeite.

“Het zit in onze familie.”

Ik hoor dit best vaak. Als verklaring voor diabetes type 2.

Het is een fijn zinnetje dat de oorzaak buiten jezelf legt. Het klopt alleen bijna nooit helemaal. Erfelijke aanleg kan er samen met andere factoren voor zorgen dat iemand diabetes type 2 krijgt. Maar onderzoek van Diabetes.nl laat zien dat van 100 kinderen met een vader of moeder met diabetes type 2, er 10 tot 20 het zelf ook krijgen. Dat is dus 80 tot 90 procent die het niét krijgt. Maar wat we lang als erfelijkheid zagen, blijkt bij nader onderzoek iets heel anders te zijn.

Wetenschappers weten nu dat wat families het vaakst delen, geen defecte genen zijn. Ze delen een manier van eten, vaak in combinatie met een patroon van weinig bewegen en een manier van omgaan met stress die weinig helpt. Drie gewoontes die ze doorgeven van generatie op generatie. Niet via het DNA maar via de opvoeding.

Je ziet dat zelfs kinderen diabetes type 2 ontwikkelen. Een ziekte die 30 jaar geleden vooral bij mensen van rond de 80 ontstond. Een van de oorzaken hiervan is dat onze (groot)ouders nog in een tijd leefden waarin supermarkten nog niet vol lagen met zo’n 90% bewerkt eten. Ook buitenspelen was in de jaren 70, 80 en 90 de norm. Daarna kwam er meer op tv en werden computerspelletjes redenen om meer binnen te zitten. Twee grote onderdelen van leefstijl, voeding en beweging, zijn daardoor veranderd.

Dat is – soort van – goed nieuws. Want je leefstijl kun je veranderen.

Stress maakt je lichaam klaar voor gevaar

Laten we beginnen bij de stress. Ons lichaam is een slimme aanpassing machine. Misschien zelfs te slim soms.

Wanneer je je zorgen maakt, gespannen bent, of gewoon chronisch bezig bent met van alles wat speelt in het leven, maakt je lichaam cortisol aan. Dat is een hormoon dat je klaarstoomt voor actie. Je hartslag gaat omhoog, je bloeddruk stijgt, en er komt extra suiker vrij in je bloed.

Dat is handig als je echt moet rennen (vluchten) of vechten (vroeger met een beer, nu vaak met zorgen).

Maar wij hoeven niet te rennen en vechten om onze stress kwijt te raken. We zitten op de bank met onze zorgen. We scrollen. We haasten ons door de ochtend. En intussen stroomt die extra suiker maar rond in ons bloed, omdat er niks te vluchten valt.

Onderzoeker R. Rosmond toonde in 2005 aan dat chronische stress een directe risicofactor is voor het ontstaan van insulineresistentie en uiteindelijk type 2 diabetes.

Bij aanhoudende stress blijft het cortisolniveau verhoogd, waardoor het lichaam minder gevoelig wordt voor insuline. Het lichaam slaat de overtollige energie op als vet, vooral rondom de buik. Endocrinoloog Joshua J. Joseph van de Ohio State University bevestigde dit verband later in aanvullend onderzoek: bij mensen met chronisch verhoogde cortisolprofielen waren ook de bloedsuikerspiegels structureel hoger.

Dit geldt voor volwassenen. Maar kinderen die opgroeien in een omgeving van chronische stress, onzekerheid of voortdurende haast, zitten ook al vroeg in die cortisol stand.

Blij zijn stopt een stressreactie

Er zit iets bijzonders in ons brein: je kunt je niet tegelijk blij én gestresst voelen. Die twee sluiten elkaar uit. Natuurlijk wel vlak na elkaar, maar als je je bewust bent van dit feit kun je het handig inzetten om je kinderen te leren omgaan met stress.

Als je kind regelmatig veiligheid, plezier en verbinding ervaart, zal het automatisch minder lang in die hoge cortisol stand zitten. Niet omdat er geen stress is, maar omdat er ook tegengewicht is. Een goede emotieregulatie werkt als een cortisol stopper.

Kleine gewoontes in het gezinsleven kunnen dat tegengewicht zijn.

Een rustige ochtend. Samen eten zonder scherm. Een ritje op de fiets. Een gesprek voor het slapengaan. Een moment waarop een kind voelt: ik hoor erbij, ik ben veilig, dit is goed.

Dit zijn momenten die letterlijk goed zijn voor het lichaam. Als dit is wat je je kind al vroeg en vooral vaak meegeeft, ontwikkelt het brein hier een paadje voor. Het wordt een normale manier van leven die als vanzelf gaat. Daarmee is een gezonde emotieregulatie ontwikkeld én dus een betere weerstand tegen stress.

Bewegen als gewoonte

Bewegen helpt echt! Als je lichaam die (extra) suikers direct verbrandt, hoeft het ze niet op te slaan. Samen buiten spelen, naar school fietsen, een blokje omgaan na het eten, het telt allemaal. En ook hiervoor geldt: hoe meer het voor je kind voelt als iets wat je gewoon doet, hoe beter. Een gewoonte blijft vaak ook een gewoonte in de rest van het leven.

Volgens de WHO-beweegrichtlijnen (2020) hebben kinderen dagelijks minimaal een uur matig tot intensief bewegen nodig, minimaal drie keer per week in combinatie met spier- en botversterkende oefeningen. Springen, klimrekken beklimmen, stoelen stapelen, een hut bouwen, helpen hier allemaal bij.

Voor volwassenen is het advies minimaal 150 tot 300 minuten per week. De kernboodschap van de WHO: elke beweging telt.

Voor je kind en dus ook voor jezelf. Bij een kind regelt het lichaam spieropbouw zo ongeveer vanzelf. Wij als ouders moeten hier iets meer voor doen. Als je ervoor zorgt dat je met je kind meedoet met bewegen, is ook de stap naar een gezondere leefstijl voor jezelf makkelijker gezet. Je doet het immers al.

Voeding: minder bewerkt is al genoeg

Voeding doet er ook toe. Stichting Voeding Leeft en het RIVM stellen dat overgewicht en een ongezonde leefstijl de voornaamste onderliggende oorzaken zijn van diabetes type 2, en dat leefstijlaanpassing de enige duurzame oplossing is. Minder bewerkt en minder suiker in de dagelijkse routine is al een verschil. Niet als dieet, maar als gewoon onderdeel van hoe jullie eten.

Jij bent de omgeving van je kind

Hoe jij je voelt, hoe je beweegt en hoe je reageert op stress, naast de sfeer die er thuis hangt, vormt het zenuwstelsel van je kind.

Geen enkel gezin is stressvrij. Dat hoeft ook niet.

Maar als je weet dat de gewoontes van thuis het grootste verschil maken, groter dan welk gen dan ook, hoe jullie omgaan met stress, hoe jullie bewegen, hoe jullie eten, dan weet je ook: het maakt echt verschil wat je je kind leert. Hoe fijn is dat?!

Bronnen

Diabetes.nl. Is diabetes type 2 erfelijk? https://www.diabetes.nl/diabetes-type-2/over-diabetes-type-2/is-diabetes-type-2-erfelijk

Rosmond, R. (2005). Role of stress in the pathogenesis of the metabolic syndrome. Psychoneuroendocrinology, 30(1), 1–10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15358437